Książki i publikacje

Serdecznie zapraszamy do przesyłania informacji o nowych publikacjach z zakresu badań nad filmem i mediami.

 

ANDRZEJ WŁAST. DZIESIĄTA MUZA (IMPRESJE). FELIETONY FILMOWE Z LAT 1923-1924

ANDRZEJ WŁAST. DZIESIĄTA MUZA (IMPRESJE). FELIETONY FILMOWE Z LAT 1923-1924, Wstęp i opracowanie naukowe: Wojciech Świdziński, Wydawnictwo: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Seria: Biblioteka „Kwartalnika Filmowego”, Warszawa 2017.

Andrzej Włast był jednym z najaktywniejszych twórców kultury popularnej dwudziestolecia międzywojennego. Dziś pamiętany jest przede wszystkim jako autor słów do przebojów Henryka Warsa, Jerzego Petersburskiego, Artura Golda i wielu innych, w tym Tanga milonga, Jesiennych róż, czy Rebeki. Był także rzutkim impresario, dyrektorem legendarnego Teatru Morskie Oko oraz innych warszawskich scen kabaretowych i operetkowych. Portret ten nie jest jednak pełny bez jego – uprawianej w młodości – publicystyki filmowej. W latach 1923-1924 w specjalistycznym czasopiśmie „Ekran i Scena” prowadził felieton zatytułowany Dziesiąta Muza (impresje).

W swoich tekstach dokumentował codzienne życie filmowe stolicy, argumentował za uznaniem kina jako pełnoprawnej dziedziny sztuki, prowadził kampanie przeciwko bylejakości polskiej produkcji, uczestniczył w wojnach kiniarzy z władzami miejskimi… Jego styl cechowały energia, inteligencja i polemiczna zadziorność, a nade wszystko kinofilska pasja, którą starał się zarażać czytelników. Teksty Własta nadal mogą służyć jako cenne źródło do badań nad historią filmu i kina polskiego, a także unikalny portret Warszawy początku lat dwudziestych. Mogą także stanowić atrakcyjny dokument stanu świadomości dojrzewającego twórcy, tuż przed podjęciem decyzji o całkowitym poświęceniu się scenie rozrywkowej.

W książce Dziesiąta Muza (impresje). Felietony filmowe z lat 1923-1924 zebrano wszystkie artykuły filmowe Andrzeja Własta, poprzedzając je wstępem, kreślącym tło historyczne, społeczne i organizacyjne, niezbędne do pełnego zrozumienia ich sensu oraz roli w ówczesnym życiu kulturalnym Warszawy i całej odrodzonej Rzeczypospolitej. Dużo miejsca poświęcono sylwetce ich autora – postaci znanej dzięki licznym anegdotom – o którego prawdziwym życiu wiadomo jednak niewiele. Szczególną uwagę zwrócono na rolę filmu i kina w jego życiu i całej twórczości – zwłaszcza w obszernie cytowanych poezjach i tekstach piosenek. Tom wzbogacają specjalnie opracowane indeksy tytułów oraz twórców filmowych, wzmiankowanych przez Własta, umożliwiające właściwą ich identyfikację i lepsze odnalezienie się w niezwykle bogatym życiu kinematograficznym tamtych czasów.

Informacja o autorze opracowania naukowego:

Wojciech Świdziński – doktor nauk humanistycznych, teatrolog i filmoznawca, autor książki Co było grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918-1929 na przykładzie Warszawy, członek Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami, wykładowca Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie.

 

 

Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej: teorie i praktyki

Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej: teorie i praktyki, red. Ewa Ciszewska, Konrad Klejsa, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016.

Tom poświęcony edukacji filmowej w Polsce ma ambicje wyczerpującego opisu najważniejszych wątków i zagadnień organizujących myślenie o edukacji filmowej w Polsce. Znajdujące się w części pierwszej teksty stawiają pytanie o modele – polskie i zagraniczne – edukacji filmowej. Rozważania zawarte w części drugiej dotyczą historycznych i aktualnych problemów i zagadnień związanych z edukacją filmową w Polsce. Autorzy stawiają pytania o doświadczenia i perspektywy edukacji filmowej w Polsce, podejmują zagadnienie kształcenia edukatorów filmowych, rozważają uwarunkowania edukacji filmowej prowadzonej w szkołach i poza nią. Ostatnia, trzecia część, dotyka konsekwencji dla edukacji filmowej  wynikających z obecności mediów cyfrowych.

Autorami opracowań zamieszczonych w tomie są naukowcy reprezentujący różne ośrodki naukowe: Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Wrocławski, a także praktycy edukacji filmowej występujący pod auspicjami Centralnego Gabinetu Edukacji Filmowej w Łodzi, Mazowieckiego Samorządowego Centrum Doskonalenia Nauczycieli i  Fundacji Rozwoju Kompetencji Medialnych i Społecznych KinoSzkoła.

Publikacja skierowana jest do osób pracujących z filmem jako narzędziem edukacyjnym (nauczycieli, trenerów filmowych, edukatorów) oraz do nauczycieli akademickich zajmujących się w pracy dydaktycznej i  naukowej zagadnieniami związanymi z edukacją filmową. Jej odbiorcami będą także instytucje kultury filmowej, dla których jednym z zadań statutowych jest prowadzenie działalności edukacyjnej.

 

SPIS TREŚCI

Słowo wstępne

W POSZUKIWANIU MODELU EDUKACJI FILMOWEJ

Bogusław Skowronek

Edukacja filmowa (i medialna). Ujęcie antropologiczno-pragmatystyczne

Witold Jakubowski

Wychowanie filmowe versus film w wychowaniu, czyli o możliwych strategiach wykorzystania sztuki filmowej w edukacji

Konrad Klejsa

Od FEWG do FLAG: systemowe przemiany edukacji filmowej w Wielkiej Brytanii na przełomie XX i XXI w

Witold Bobiński

Piękny sen Roberta Watsona, czyli o zapomnianym (?) scenariuszu edukacyjnej kariery filmu

Justyna Hanna Budzik

Postawa magiczna i techniczna wobec mediów a kształcenie studentów dla filmu i przez film

FILM I EDUKACJA – POLSKIE DOŚWIADCZENIA

Ewa Ciszewska

Edukacja filmowa w Polsce – zarys historyczny i stan badań

Małgorzata Jakubowska

Cele edukacji filmowej w Polsce: konteksty instytucjonalne i tendencje rozwojowe

Anna Równy

Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli w zakresie edukacji filmowej w Polsce

Jadwiga Mostowska

Praktyka edukacji filmowej w Polsce – uwarunkowania prawne i organizacyjne

Ewelina Konieczna

Uczenie (się) kina. Wstęp do badań nad kompetencjami nauczycieli – edukatorów filmowych

Joanna Zabłocka-Skorek

Wychowawcza rola filmu w kontekście podstawy programowej szkoły ponadgimnazjalnej

Katarzyna Figat

Usłyszeć film: przyczynek do dyskusji na temat edukacji z zakresu dźwięku i muzyki filmowej

Emil Sowiński

Produkcja i dystrybucja filmów instruktażowych i popularnonaukowych na przykładzie działalności Wytwórni Filmów Oświatowych w latach 1962 – 1989

MEDIA CYFROWE I ICH UŻYTKOWNICY

Małgorzata Lisowska–Magdziarz

Edukacja medialna, kompetencje kulturalne, fandom. Zbiorowość fanów jako środowisko edukacji kulturalnej

 

Kamil Jędrasiak, Dagmara Rode

Edukacja filmowa wobec zmiany postmedialnej

Małgorzata Latoch-Zielińska

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych w świecie współczesnych multimediów

***

Aneks

 

 

TEORIA I ESTETYKA FOTOGRAFII CYFROWEJ. ANTOLOGIA

Teoria i estetyka fotografii cyfrowej. Antologia, Wybór, wprowadzenie i redakcja naukowa Piotr Zawojski, tłumaczenie Justyna Kucharska i Katarzyna Stanisz, NCK Warszawa 2017.

 

Celem antologii tekstów poświęconych teoretycznym i estetycznym zagadnieniom fotografii cyfrowej jako nowego medium jest możliwie szerokie zaprezentowanie współczesnego piśmiennictwa poświęconego przemianom fotograficznego medium, ze szczególnym uwzględnieniem wkładu, jaki fotografia cyfrowa wnosi do cybersztuki i szerzej cyberkultury. Przybliżenie polskiemu czytelnikowi reprezentatywnych tekstów dla refleksji towarzyszącej narodzinom nowego medium i jego rozwojowi, przemianom oraz różnorodnym formom może stać się także rodzajem niezbędnego wyposażenia tekstowego dla wszystkich tych, którzy skupiają swoją uwagę na przemianach współczesnej kultury audiowizualnej. W antologii pomieszczone zostały teksty autorów reprezentujących różne dyscypliny badawcze, rozmaite perspektywy badania  i opisu fotografii cyfrowej, różnorodne optyki i konteksty naukowe. Od teorii i historii fotografii, przez teorię nowych mediów, badania fotografii w perspektywie kulturowej, po horyzont badań nad cyberkulturą, której istotną częścią stała się fotografia cyfrowa. Zarówno w jej realizacjach artystycznych, jak i popularnych, związanych z przemianami antropologiczno-kulturowymi. Fotografia cyfrowa jest najbardziej widocznym przejawem „cyfryzacji” kultury w epoce dominacji kodu binarnego i epoki komputera jako hipermedium.  Antologia adresowana jest do szerokiego kręgu odbiorców zainteresowanych współczesną kulturą audiowizualną. Do wszystkich tych, których zajmują losy obrazów w epoce cyfrowej, a zatem filmo- i medioznawców, teoretyków i praktyków fotografii, kulturoznawców oraz badaczy kultury wizualnej. W wybranych tekstach pojawiają się bowiem nie tylko kwestie wąsko pojętej problematyki fotografii digitalnej, ale dotyczą one bardzo rozmaitych kontekstów globalnie pojętej kultury obrazu w epoce mediów cyfrowych.  Zapewne teoria fotografii cyfrowej nie doczekała się jeszcze tej miary autorów jak Susan Sontag, Roland Barthes czy Vilém Flusser, których prace uznawane są dziś za pozycje klasyczne w odniesieniu do fotografii tradycyjnej. Jednakże zgromadzenie w antologii tekstów takich autorów jak Michael Punt, Martin Lister, Peter Lunenfeld, William J. Mitchell, Lev Manovich, Mark B. Hansen, Roy Ascott, Fred Ritchin czy Geoffrey Batchen – by wymienić tylko niektórych autorów rozpraw zamieszczonych w antologii – można uznać za doskonały przegląd różnych optyk i strategii badawczych w odniesieniu do fotografii cyfrowej.

TECHNOKULTURA I JEJ MANIFESTACJE ARTYSTYCZNE. MEDIALNY ŚWIAT HYBRYD I HYBRYDYZACJI

Piotr Zawojski, Technokultura i jej manifestacje artystyczne. Medialny świat hybryd i hybrydyzacji.

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2016.

 

 

Hybrydyczność to jedna z najważniejszych dziś kategorii, wokół której staram się tworzyć własną wykładnię technokultury w epoce postdigitalnej. Rozpoczynam swoją wędrówkę po tym świecie od naszkicowania licznych dylematów związanych z określeniem miejsca sztuki i artystów w ciągle zmieniającym się kontekście implikowanym przez rzeczywistość bio-techno-logiczną. Ta zaś kształtowana jest przez coraz bardziej znaczące, by nie powiedzieć dominujące, tendencje, które konceptualizowane są w myśleniu posthumanistycznym i transhumanistycznym.  

Artyści nowych mediów, posługując się instrumentarium współczesnej technologii oraz odwołując się do zdobyczy nauki, nieustannie eksperymentują wykorzystując nowe narzędzia kreacji w celu interpretowania rzeczywistości technokulturowej. Triada: sztuka – technologia – nauka oraz kolejna triada: sztuka mediów – sztuka nowych mediów – sztuka postmediów to istotne punkty orientacyjne dla moich eksploracji badawczych, w których próbuję opisywać najważniejsze procesy artystyczne i kulturowe w obszarze praktyk i dyskursów teoretycznych świata mediów.

„Po mediach” i za pomocą postmediów tworzone jest współczesne oblicze postdigitalizmu, w którym głębokie remiksowanie staje się jedną z podstawowych praktyk współczesnych artystów, ale też każdego uczestnika  cyberkulturowego świata. Praca nowych mediów, czy może lepiej rzecz ujmując – nasza praca z nowymi (post)mediami, jest przykładem niekończącego się work in progress. Prezentuje go trzecia  część książki, w której przedstawiane są różne strategie artystyczne wybitnych twórców sztuki nowych mediów, pokazujących w jak różny sposób można działać w polu sztuki nie rezygnując z ambicji naukowych, poznawczych, badawczych i filozoficznych. Ken Goldberg, Stelarc, Christa Sommerer i Laurent Mignonneau, Ryoji Ikeda oraz wielu twórców, których prace prezentuję w ostatnim rozdziale poświęconym  sztuce hybrydycznej, reprezentują różne tendencje i kierunki w sztuce mediów, ale jednocześnie są tylko punktem wyjścia do rozważań zdecydowanie przekraczających granice ich twórczości. Zastanawiam się bowiem nad statusem sztuki nowych mediów, technosztuki, sztuki hybrydycznej, którą należałoby uznać za najbardziej symptomatyczny przejaw zmian w obszarze sztuki mediów, choć przekraczanie granic gatunkowych, rodzajowych (analogowe – cyfrowe, media tradycyjne – nowe media), transdyscyplinarność i transmedialność to cechy ją definiujące. Staram się dokonać w tej książce rewaloryzacji czy też dowartościowania współczesnej sztuki wykorzystującej najnowocześniejsze technologie medialne, ich cechą wyróżniającą jest obecnie to, że dominują w nich hybrydy, hybrydyczność i procesy hybrydyzacji, choć w istocie chodzi mi o coś więcej. O spojrzenie na współczesną technokulturę przez pryzmat działań artystów, którzy często traktowani są jako margines i balast przemian technologicznych – w istocie natomiast znajdują się w prawdziwej awangardzie cywilizacyjnych i kulturowych przemian współczesnego świata.

Technokultura i jej manifestacje

 

 

 

ORSON WELLES: TWÓRCZOŚĆ – RECEPCJA – DZIEDZICTWO

ORSON WELLES: TWÓRCZOŚĆ – RECEPCJA – DZIEDZICTWO, red. Paweł Biliński, Bartosz Filip, Krzysztof Kornacki, Marta Maciejewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2016.

Okładka

Każdy szanujący się kinoman dobrze zdaje sobie sprawę ze znaczenia „Obywatela Kane’a” (1941) dla historii filmu. Jego reżyser, Orson Welles, przez lata uważany był za autora jednego arcydzieła, jako że żaden z pozostałych filmów zrealizowanych przez Amerykanina nie spotkał się z tak szerokim rezonansem. Doprowadziło to do sytuacji co najmniej niekorzystnej: niewielu poważa całość dorobku Wellesa, a trzeba zaznaczyć, że jest to dorobek w swej istocie imponujący.

Autor pamiętnego „Obywatela Kane’a” co prawda rzeczywiście, jak sam mówił, „zaczął na samym szczycie”, ale także w zrealizowanych po 1941 roku dziełach da się odczuć rękę czuwającego na całością mistrza. Od skrzywdzonej przez producentów arcyciekawej „Wspaniałości Ambersonów” aż po niedokończony wywrotowy projekt „Don Kichot według Orsona Wellesa” reżyser prezentował filmy, w których autorski sznyt przeważał nad kunktatorstwem i dbałością o potencjał komercyjny. Jako autor „F jak fałszerstwo”, „Dotyku zła” i „Procesu” jawił się jako twórca bezkompromisowy, pragnący realizować dzieła zarówno spójne pod względem poetyki i języka kina, jak i niesłychanie różnorodne, obejmujące szerokie spektrum tematyczne.

Orson Welles nie jest jednak wyłącznie reżyserem filmowym, autorem kilkudziesięciu fabuł, ponieważ swoje liczne talenty objawiał także na innych płaszczyznach sztuki. Welles to także uznany realizator słuchowisk radiowych, z których najsłynniejszym pozostaje pamiętna „Wojna światów” na podstawie powieści H. G. Wellsa. To charakterystyczny, korzystający z autoironicznego inwentarza aktor. To narrator, którego imponujący głos wielokrotnie przyćmiewał filmy, w jakich się pojawiał. To społeczny komentator. To persona, obok której nikt w Ameryce nie przechodził obojętnie.

Bogaty dorobek artysty to dowód na to, że warto odczytywać twórczość Amerykanina na wielu płaszczyznach, stosując rozmaite klucze interpretacyjne.

Orson Welles – spis treści

 

 

MIŁOŚĆ I GNIEW. BRYTYJSKA NOWA FALA

Anna Śliwińska, Miłość i gniew. Brytyjska Nowa Fala,

Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2016, ss. 240.

ISBN 978-83-232-3102-8

milosc-i-gniew

Książka  poświęcona kluczowemu w historii kinematografii brytyjskiej tematowi kina przełomu lat 50. i 60. W tym czasie reżyserzy (tacy jak: Tony Richardson, Lindsay Anderson, Karel Reisz, John Schlesinger i inni) zafascynowani literaturą młodych gniewnych, czerpiąc liczne inspiracje z projektów dokumentalnych (Johna Griersona, Humphreya Jenningsa i Free Cinema) oraz eksperymentów francuskiej Nowej Fali, zaczęli tworzyć nową jakość w kinie. Filmy tego nurtu w pierwszej kolejności nie opowiadały, jak zwykło się myśleć, o społeczeństwie – lecz o bohaterach: dziwnych, frustratach, którym (i z którymi) ciężko było żyć. Produkcje tego czasu nie stanowiły tylko landszaftów robotniczej Północy, stawiano w nich także na bardzo świadomy warsztat filmowy, który do dziś może intrygować widzów. W języku polskim ukazała się tylko jedna publikacja poświęcona brytyjskiej Nowej Fali. Zdziwieniem napawa fakt, że nawet w literaturze anglojęzycznej temat ten, choć wielokrotnie podejmowany, często był traktowany pobieżnie i bez naukowego namysłu. W niniejszej monografii zawarto wiele odwołań do zagadnień społecznego realizmu, konstrukcji bohatera czy kultury popularnej oraz (zupełnie pomijanych przez innych badaczy) kontekstów nowofalowych zabaw kinem oraz analizy współczesnych filmów, których autorzy stali się spadkobiercami kina brytyjskiej Nowej Fali.

spis-tresci

summary

 

CZŁOWIEK, ZBIOROWOŚĆ, PAMIĘĆ W FILMACH DOKUMENTALNYCH IRENY KAMIEŃSKIEJ

Urszula Tes, Człowiek, zbiorowość, pamięć w filmach dokumentalnych Ireny Kamieńskiej,  Kraków 2016.

tes_kamienska_okladka_podglad

Monografia Człowiek, zbiorowość, pamięć w filmachdokumentalnych Ireny Kamieńskiej autorstwa Urszuli Tes poświęcona jest jednej z najważniejszych polskich dokumentalistek. Autorka osadza twórczość Kamieńskiej w kontekstach socjologicznych, historycznych i antropologicznych. Zamieszczone w książce analizy pozwalają szerzej spojrzeć na przemiany polskiej rzeczywistości i społeczeństwa od czasu II wojny światowej. Urszula Tes opisuje również mało znane dokonania realizatorki, odwołuje się do wielogodzinnych rozmów z Kamieńską, jej współpracownikami i bohaterką debiutu, swoje badania ubogaca także rzadkimi archiwaliami.  Autorka Dzień za dniem jawi się w tej książce jako osoba pełna pasji i wiary w siłę dokumentu i odważna badaczka historii i współczesności.

kamienska_spis_tresci

„Panoptikum” nr 14 i 15

panoptikum_cover_14_2015

spis-tresci_2015_14

wstepniak_14_2015

panoptikum_cover_15_2016

spis-tresci_2016_15

wstepniak_15_2016

 

SZTUKA W KINIE DOKUMENTALNYM

Sztuka w kinie dokumentalnym, red. Paulina Kwiatkowska, Matylda Szewczyk, Fundacja MAMMAL, Warszawa 2016.

sztuka-w-kinie-dokumentalnym-mammal

Sztuka w kinie dokumentalnym to zbiór tekstów poświęconych kilkunastu szczególnie interesującym, ważnym, kontrowersyjnym i często dyskutowanym, a przede wszystkim bardzo aktualnym filmom dokumentalnym z początku XXI wieku. Autorki i autorzy – teoretycy i historycy kultury, antropolodzy, filmoznawcy – nie poprzestają jednak na analizie wybranych filmów, m.in. Sceny zbrodni i Sceny ciszy Oppenheimera, Soli ziemi Wendersa i Salgado, Czy Noam Chomsky jest wysoki czy szczęśliwy? Gondry’ego czy Jaskini zapomnianych snów Herzoga – choć i ten aspekt w wielu tekstach jest silnie obecny. Tym jednak, co łączy bardzo różne przyjęte przez nich perspektywy badawcze i krytyczne, jest konsekwentnie rozwijany namysł nad złożonymi relacjami, jakie zawiązują się między kinem dokumentalnym a sztuką, czy szerzej i trafniej – sztukami. Z jednej strony w książce tej powraca pytanie o status filmu dokumentalnego jako sztuki, o jego eksperymentalny potencjał, o estetyczne fundamenty i technologiczne granice współczesnego dokumentu. Z drugiej – sztuki tradycyjne (literatura, malarstwo, architektura, muzyka) okazują się  istotnym tematem, ale też wyzwaniem dla omawianych tu twórców kina dokumentalnego. Ostatecznie jednak najważniejszym chyba wątkiem przewijającym się przez wszystkie zebrane w tym tomie teksty jest rola obrazu we współczesnej kulturze wizualnej. W tej perspektywie pytaniu o funkcję i formę obrazu filmowego w kinie dokumentalnym nieuchronnie towarzyszyć musi szersza refleksja dotycząca sposobów wytwarzania, percypowania i interpretowania obrazów analogowych i cyfrowych współtworzących współczesną ikonosferę. Zapewne film dokumentalny w wyjątkowy sposób zainteresowany jest samą rzeczywistością, ale tylko o tyle, o ile rzeczywistość ta jest zapośredniczona, a zarazem dana nam przez obrazy.

 

Spis treści

 

Iwona Kurz Etyka widzenia: gest fotograficzny i res gesta

„Obrazy świata i zapis wojny”, reż. Harun Farocki

„Scena ciszy” i „Scena zbrodni”, reż. Joshua Oppenheimer

 

Matylda Szewczyk Powraca las. Spojrzenie po „złotym wieku”

„Sól ziemi”, reż. Wim Wenders, Juliano Ribeiro Salgado

 

Katarzyna BojarskaRichter – malarz pod specjalnym nadzorem

„Gerhard Richter”, reż. Corinna Belz

 

Agata ZborowskaVodou, Mickiewicz i historia potencjalna

„Sztuka znikania”, reż. Bartosz Konopka, Piotr Rosołowski

 

Karolina KosińskaTo jest prawdziwa opowieść. O Andrei Dunbar, Lorraine Dunbar i „The Arbor” Clio Barnard

„The Arbor”, reż. Clio Barnard

 

Paulina Kwiatkowska Kino – sztuka miłości

„Paryż Rohmera”, reż. Richard Misek

 

Kuba MikurdaO czym śni Noam Chomsky?

„Czy Noam Chomsky jest wysoki czy szczęśliwy?”, reż. Michel Gondry

 

Jan Topolski Ostrość słyszenia

Filmy dokumentalne o muzyce i dźwięku

 

Klaudia Rachubińska Świątynie sztuki, katedry kultury. Refleksje o architekturze z ludzką twarzą

„Świątynie kultury”, reż. Wim Wenders i in.

 

Matylda Szewczyk Kilka uwag na pograniczach dokumentów i kultur

„Wodne dzieci”, reż. Aliona van der Horst

„Odgłosy robaków – zapiski mumii”, reż. Peter Liechti

 

Paulina Kwiatkowska i Mateusz Falkowski Nie pytać za szybko o obraz

„Jaskinia zapomnianych snów”, reż. Werner Herzog

SYNERGIA SZTUKI I NAUKI W TWÓRCZOŚCI ZBIGNIEWA RYBCZYŃSKIEGO

Synergia sztuki i nauki w twórczości Zbigniewa Rybczyńskiego, Warszawa, PWN 2015, ISBN 978-83-01-18428-5 (370 stron).

IG, ZR

„Potomek Mélièsa” – w taki sposób przed laty pisał o Rybczyńskim Marcin Giżycki (zob. odpowiedni rozdział w książce Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Warszawa 2000) twierdząc, że autor Tanga łączy w sobie: magiczność rękodzielnika (ironicznego, ale jednocześnie autoironicznego plastyka), oryginalnośćinwentora (wynalazcy, konstruktora), cierpliwośćzakonnika (który potrafi zamknąć się na wiele miesięcy w swoim studio), w końcu estety (zainteresowanego efektami specjalnymi tworzonymi przy pomocy montażu wewnętrznego: multiplikacja, anamorfoza, morfing itp.).

Z porównaniem polskiego eksperymentatora do francuskiego pioniera kina kreacyjnego, wiązać trzeba częsty w tej twórczości, rozpoznawalny motyw filmu jako widowiska, magicznej feerii. Innym ważnym elementem, pozwalającym mówić o podobieństwie autora Podróży na Księżyc i Rybczyńskiego, jest wspólne obydwu twórcom zainteresowanie wizualnością i tworzeniem dzieł filmowych z gotowych materiałów (technika: kolażu, fotomontażu, metoda: recyclingu, a obecnie praktyki określane mianem: appropriation art).

Poszczególne etapy drogi artystycznej doprowadziły Rybczyńskiego, w niemal tożsamy sposób, do zmiany standardowych paradygmatów (kanonów), występujących w teorii i praktyce technicznego obrazowania świata: od obrazu na płótnie, poprzez obraz na taśmie światłoczułej, aż po obraz cyfrowy.

W pierwszym rozdziale Synergii sztuki i nauki… – zatytułowanym: Między realizmem a kreacjonizmem: inspiracje, edukacja, teoria – przedstawiam najważniejsze fakty z biografii artystycznej Rybczyńskiego, które ukształtowały tego reżysera przede wszystkim na artystę multimedialnego. Następnie analizuję wypowiedzi autotematyczne twórcy Schodów na temat sztuki ruchomych obrazów, począwszy od zainteresowania obrazem filmowym w kontekście mimesis, poprzez jego zaciekawienie techniką wideo i możliwościami tworzenia metafory wizualnej, aż po fascynację nowymi mediami, technikami komputerowymi i zjawiskiem symulacji, które w większości Rybczyńskim zapisał w swoim Traktacie o obrazie.

W drugiej części monografii: „Początki twórczości: filmy animowane, etiudy operatorskie i autorskie”, wymieniam ważniejsze, tj. samodzielne, a szczegółowo analizuję i interpretuję: animacje, projekty, pierwsze filmy szkolne i dyplomowe Rybczyńskiego, które realizował z innymi reżyserami i samodzielnie.

Trzecia odsłona monografii Synergia sztuki i nauki…, Operatorskie „peregrynacje”, dotyczy współpracy operatorskiej Zbigniewa Rybczyńskiego z innymi twórcami, która niewątpliwie ukształtowała tego twórcę.

W rozdziale: „Droga” do Oskara, poddaję szczegółowej analizie i interpretacji pierwsze, zrealizowane w Polsce, w pełni autorskie projekty Rybczyńskiego, takie jak: Zupa (1974), Nowa Książka (1975), Oj! Nie mogę się zatrzymać (1975) i Święto (1976).

Analiza „oskarowego” filmu krótkometrażowego Tango jest tematem osobnego rozdziału, pt. „Tango” (1980) jako podsumowanie pracy artystycznej w Polsce.

Część szósta monografii: Filmowe „drobiazgi”, dotyczy filmów, które Rybczyński zrealizował już we współpracy zagranicznej lub w całości poza granicami Polski. Chodzi o projekty takie jak: „bliźniacze” Weg Zum Nachbarn (1976), Piątek-Sobota (1977), Mein Fenster (1979), Media (1980), The day before (1984) czy The discret charm of diplomacy (1984).

Najobszerniejszy siódmy rozdział książki, „Ogród sztuk” – eksperymenty z nowymi mediami, jest próbą pokazania twórczości Zbigniewa Rybczyńskiego w szerokim kontekście kultury światowej: literackiej, plastycznej, muzycznej i teatralnej, oraz jej synergii z nowymi technologiami realizacji obrazów filmowych. Analizowane są w nim jedne z ciekawszych filmów twórcy Tanga: Schody (1987), Czwarty wymiar (1988), Orkiestra (1990) i Kafka (1992).

Część ósma poświęcona jest twórczości Rybczyńskiego, którą „wpisać” można przede wszystkim kontekst szeroko pojętej kultury popularnej. Przedmiotem analizy są w nim filmy: Manhattan (1990) i Washington (1991). Są to wizualne, niemal komplementarne, „impresje” o dwóch wielkich i ważnych miejscach w USA: najbardziej znanej dzielnicy Nowego Jorku i stolicy Stanów Zjednoczonych. To ich „portrety zastępcze” z muzyką Michała Urbaniaka. Tematem tego rozdziału jest też niemal czterdzieści teledysków, które zrealizował polski artysta w Ameryce, m.in. do piosenki Johna Lennona Imagine, Intra dla kanału muzycznego VH1 USA z lat 1990-1991, spoty reklamowe i film reportażowo-dokumentalny, zrealizowany we współpracy z Ewą Zadrzyńską dla telewizji polskiej, pt. Wiersz na Manhattanie. Powstał on piętnaście lat później, w roku 2006, a inspiracją okazał się wiersz Adama Zagajewskiego Spróbuj opiewać okaleczony świat.

W Zakończeniu wskazuję kluczowe dla zrozumienia twórczości Zbigniewa Rybczyńskiego pojęcia: eksperyment (1), czasoprzestrzeń (2), percepcja obrazu (3) i dokonuje podsumowania, w którym stwierdzam, że droga od zmiany w myśleniu o czasoprzestrzeni, nowe wyobrażenie jej budowy i spiralna przyczynowość w połączeniu z niejednoznacznością stworzyły „odkrywczy realizm dzieła” (por. Małgorzata Baranowska). W ten sposób twórczość Rybczyńskiego ewoluowała od zainteresowania percepcją obrazu rzeczywistości, przez odbiór obrazów kultury (w tym obrazu filmowego), aż po widzenie synergii odbić: świata i jego obrazu w nowych, powtórzonych obrazach.

Do książki dołączyłam także obszerną bibliografię tematu, szczegółową filmografię, anglojęzyczny abstrakt i oficjalny biogram reżysera z listą najważniejszych nagród, jakie otrzymał za swoją pracę artystyczną.

 

POSTKOLONIALNA EUROPA. ETNOOBRAZY WSPÓŁCZESNEGO KINA

Krzysztof Loska, Postkolonialna Europa. Etnoobrazy współczesnego kina, Kraków 2016.

Okładka

W Postkolonialnej Europie refleksja nad sposobami przedstawiania mniejszości etnicznych łączy się z opisem globalnych ruchów migracyjnych, analizą funkcjonowania współczesnych diaspor i społeczeństw wielokulturowych. Autor spogląda na kino europejskie jako ukształtowane zarówno przez dziedzictwo imperialnej przeszłości, jak i zjawisko imigracji, związane z utratą korzeni oraz budowaniem nowej tożsamości kulturowej. Teorie postkolonialne rzucają światło na zmianę, jaka dokonała się w badaniach filmoznawczych za sprawą przejścia od perspektywy narodowej do transnarodowej. W zjawisku transnarodowości nie chodzi wyłącznie o kwestie koprodukcji, dystrybucji czy recepcji, ale o uwzględnienie czynników politycznych i społecznych, pozwalających lepiej zrozumieć dzisiejsze kino oraz otaczający nas świat.

Pobierz spis treści i pierwszy rozdział:

Postkolonialna Europa. Fragment

 

RÓŻNE OBLICZA EDUKACJI AUDIOWIZUALNEJ

„RÓŻNE OBLICZA EDUKACJI AUDIOWIZUALNEJ”

Różne oblicza... okładka - Kopia

interaktywna publikacja dostępna nieodpłatnie

na stronie PEAM: http://goo.gl/s9m5bF

w repozytorium CeOn: http://goo.gl/dDRR4R

w repozytorium Academia.edu: https://goo.gl/wysV92

 

NEO-NOIR. CIEMNE ZWIERCIADŁO CZASÓW KRYZYSU

Magdalena Kempna-Pieniążek, Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2015.

neo-noir_okladka

Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu to pierwsza polska monografia poświęcona zagadnieniom nowego filmu czarnego. Książka zawiera omówienia i interpretacje nie tylko dzieł określanych mianem retro-noir (takich jak Listonosz zawsze dzwoni dwa razy Boba Rafelsona czy Czarna Dalia Briana De Palmy), których twórcy składają hołd klasycznemu kinu noir, lecz także licznych filmów science fiction (Łowca androidów Ridleya Scotta, cykle Terminator i Matrix, serial Battlestar Galactica), thrillerów (Nagi instynkt Paula Verhoevena, Zębate ostrze Richarda Marquanda) oraz adaptacji komiksów (trylogia Christophera Nolana o Batmanie, Sin City Roberta Rodrigueza). Autorka odwołuje się zarówno do kinematografii zachodniej, jak i azjatyckiej (hongkońskiej, koreańskiej, japońskiej, indyjskiej), a także polskiej. Fakt, że wzorce nowego kina czarnego są obecnie na tyle ekspansywne, iż stają się światowym fenomenem, stanowi przyczynek do sformułowania tezy, że neo-noir funkcjonuje w kulturze jako estetyka szczególnie prężnie rozwijająca się w czasach wielorako rozumianych kryzysów (w tym tożsamościowych, epistemologicznych, a także kryzysów kategorii takich jak płeć czy samo kino), a intermedialny i adaptacyjny charakter tej formuły da się dostrzec w wybranych komiksach (np. Joker Briana Azzarello i Lee Bermejo), grach wideo (L.A. Noire), wideoklipach (Who Is It? Michaela Jacksona) oraz reklamach (seria BMW: The Hire).

neo-noir_spis_tresci

MIĘDZY NEWSEM A MITEM

Magdalena Mateja, Między newsem a mitem. Prasa wobec śmierci polityka, Toruń 2015.

okladka1a(1)

Dnia 10 kwietnia 2010 r. doszło do tragicznej w skutkach katastrofy, drugiej pod względem liczby ofiar w historii lotnictwa polskiego i największej pod względem liczby ofiar w dziejach Sił Powietrznych RP. Samolot z prezydentem RP Lechem Kaczyńskim oraz 95 uczestnikami oficjalnej delegacji katyńskiej i członkami załogi rozbił się w Smoleńsku. Katastrofy nie przeżyła żadna osoba obecna na pokładzie.

Skala i charakter wydarzenia odbiły się głośnym echem w mediach światowych, a zwłaszcza polskich. W reakcji na tragedię stacje telewizyjne i rozgłośnie radiowe błyskawicznie modyfikowały ramówki, portale – szatę graficzną, dzienniki i czasopisma dokonywały zmiany layoutu. Analizy zawartości polskiej prasy w dniach żałoby narodowej potwierdzają miażdżącą przewagę tematyki funeralnej nad doniesieniami z innych obszarów życia społecznego.

Wspomnienia przedstawione na łamach prasy w kwietniu 2010 r. przypominają pod wieloma względami sylwetki polityków, którzy zmarli w innych okolicznościach. Skonwencjonalizowany sposób komunikowania uobecnił się m.in. w doniesieniach o śmierci Bolesława Geremka, Zbigniewa Religi, a nawet we wspomnieniach o Andrzeju Lepperze, który popełnił samobójstwo w sierpniu 2011 r. Problem badawczy niniejsze pracy można więc sprowadzić do pytania o relację między owym zwyczajowym, motywowanym społecznie, kulturowo, psychicznie, prawnie itd., w pewnym sensie matrycowym komunikowaniem o zmarłych a doniesieniami prasy po katastrofie TU-154 M.

Książka zawiera rekapitulację poglądów na temat żałoby jako zjawiska o wymiarze psychologicznym, społeczno-kulturowym oraz prawnym. Ponieważ jednak komunikowanie o śmierci podlega różnym uwarunkowaniom, zależy m.in. od genealogii  specyfiki systemu medialnego, szereg aspektów funeralności należało odnieść do obszaru mass mediów.

W części empirycznej, w kilku rozdziałach uporządkowanych według klucza tematyczno-problemowego, autorka przedstawiła wyniki swoich analiz. Wykazała, że media masowe były przestrzenią, w której kreowano bądź rewitalizowano mity bohaterskie, mit wspólnoty narodowej, mit pojednania polsko-rosyjskiego, wreszcie mit idealnej pary. Stąd tytuł niniejszego opracowania – odnosi się on do zjawiska adaptowania przez współczesne media pewnych mechanizmów, trwale i głęboko zakorzenionych w kulturze. Czy można się uchronić przed mitologizowaniem?

 

METODY BADANIA I ODKRYWANIA MIASTA OPARTE NA DANYCH

METODY BADANIA I ODKRYWANIA MIASTA OPARTE NA DANYCH

pod red. Karola Piekarskiego

Publikacja przedstawia podstawowe zasady realizacji projektów opartych na danych: etapy procesu projektowego, specyfikę pracy w interdyscyplinarnym zespole oraz metody pozyskiwania, przetwarzania i wizualizacji danych.

http://medialabkatowice.eu/projekty/badanie-miasta

Pełna wersja książki do pobrania:

Po polsku: http://medialabkatowice.eu/wp-content/uploads/2016/02/Metody-badania-i-odkrywania-miasta-oparte-na-danych_web.pdf

Po angielsku: http://medialabkatowice.eu/wp-content/uploads/2016/02/Data-driven-methods-for-city-research-and-exploration_web.pdf

SERIA „Niemcy – Media – Kultura”

 

Reklama książki Gazeta ramka (1)

Seria „Niemcy – Media – Kultura”

poświęcona jest szeroko pojętej problematyce niemcoznawczej w perspektywie kulturowo zorientowanej wiedzy o mediach. Ukazują się w niej zarówno monografie autorskie, prace zbiorowe, antologie poświęcone różnym aspektom kultury audiowizualnej niemieckiego obszaru językowego oraz relacjom polsko-niemieckim w tym zakresie.
Adresatami serii są głównie humaniści zainteresowani problematyką niemcoznawczą: filmo- i medioznawcy, kulturoznawcy, germaniści, socjolodzy, historycy oraz wszyscy, którzy interesują się kulturą niemiecką.
Seria ukazuje się we wrocławskiej Oficynie Wydawniczej Atut, pod patronatem Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego.
Radę naukową serii tworzą aktualnie: Stefan Bednarek, Andrzej Dębski, Andrzej Gwóźdź (przewodniczący), Basil Kerski, Martin Loiperdinger, Krzysztof Ruchniewicz, Marek Zybura.

Link do serii: http://www.atut.ig.pl/?niemcy-%E2%80%93-media-%E2%80%93-kultura,71

Ostatnio ukazały się:

Ewa Fiuk, Obrazo-światy, dźwięko-przestrzenie. Kino Toma Tykwera, Wrocław 2016.

tykwer

Magdalena Abraham-Diefenbach, Pałace i koszary. Kino w podzielonych miastach nad Odrą i Nysą Łużycką 1945-1989, Wrocław 2015.

palace

Kino Hanny Schygulli, red. Andrzej Gwóźdź, Wrocław 2015.

Kino Nanny Schygulli_oklejka.indd

Kintop. Antologia wczesnego kina, część I i II, red. Andrzej Dębski, Martin Loiperdinger, Wrocław 2016.

Antologia wczesnego_oklejka.indd

 

CO BYŁO GRANE?

Wojciech Świdziński, Co było grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918-1929 na przykładzie Warszawy, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2015.
Co było grane - okładka
Książka jest wynikiem kilkuletnich badań nad repertuarem warszawskich kin w okresie od odzyskania przez Polskę niepodległości do pojawienia się na ekranach pierwszych filmów dźwiękowych. Warszawa tego czasu była miastem tętniącym życiem filmowym, w którym kilkadziesiąt kin wyświetlało codziennie najnowsze produkcje sprowadzone z Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Francji, Włoch, Danii, Szwecji czy Rosji. Repertuarowi oraz reakcjom i obyczajom publiczności przyglądali się liczni krytycy, na czele z wybitnymi pisarzami – Karolem Irzykowskim, Antonim Słonimskim, Anatolem Sternem. Wyrażane przez nich spostrzeżenia i – nieraz bardzo surowe – oceny stanowią ważny element książki, pozwalając inaczej spojrzeć na kanoniczne dziś pozycje kina niemego.W książce znaleźć można odpowiedzi na wiele pytań, dotyczących polskiej kultury filmowej lat dwudziestych:

  • Jakie filmy oglądano w Warszawie najchętniej?
  • Które kina uchodziły za najbardziej eleganckie?
  • Dlaczego warszawscy właściciele kin kilkakrotnie ogłaszali strajki i zamykali kina?
  • Dlaczego Charlie Chaplin nie był ulubionym komikiem polskiej publiczności?
  • Jakie filmy kryły się pod tytułami ekranowymi: Jedynaczka króla szmalcu, Tajemniczy Dżems, A jednak ciało jest słabe?

Z recenzji prof. Tadeusza Lubelskiego:

„Rozprawa Wojciecha Świdzińskiego jest czymś więcej niż samym – skądinąd szczegółowym i ogromnie starannym – omówieniem zagranicznego repertuaru warszawskich kin w omawianym okresie i analizą jego recepcji. Jest mianowicie wszechstronnym studium z zakresu polskiej kultury filmowej lat 1918–1929.”

Z recenzji prof. Tadeusza Szczepańskiego:

„Zasadniczą trudność, której pokonanie wymagało żmudnych dociekań i bez mała detektywistycznej inwencji i wytrwałości, stanowiło ustalenie związku beztrosko i bezceremonialnie zmienianych przez dystrybutorów w celach komercyjnych tytułów zagranicznych filmów z ich tytułami oryginalnymi. W tym zakresie zasługi filmograficzne autora warto szczególnie docenić, ponieważ zapewne przysłużą się one nowoczesnym badaniom filmowej widowni jako wschodzącego nurtu w światowym i polskim filmoznawstwie.”

Wojciech Świdziński – teatrolog i filmoznawca, wykładowca akademicki, członek Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami, od 2009 r. pracownik Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego; w 2014 r. uzyskał tytuł doktora nauk humanistycznych w Instytucie Sztuki PAN.

tel. 695 854 281

e-mail woyciesz@gmail.com

 

ALEKSANDER JACKIEWICZAleksander Jackiewicz, red. Barbara Giza i Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2015.Jackiewicz - okładkaAleksander Jackiewicz spis treści

KULTURA FILMOWA WSPÓŁCZESNEJ ŁODZI

Kultura filmowa współczesnej Łodzi, red. Ewa Ciszewska, Konrad Klejsa, Wydawnictwo PWSFTviT, Łódź 2015.

LDZ-Okladka(1)

Spis treści:

KulturaFilmowaLDZ-Spis treści 2.

 

 

SPOJRZENIE ANTONIONIEGO

Spojrzenie Antonioniego, red. Paulina Kwiatkowska, Piotr Sadzik, Fundacja MAMMAL, Warszawa 2015.

SpojrzenieAntonioniego-okładka

 

http://www.mammal.pl/ksiazka/spojrzenie-antonioniego-red-paulina-kwiatkowska-piotr-sadzik

Źródłem pomysłu na zbiorowy tom Spojrzenie Antonioniego były dyskusje z udziałem teoretyków kultury, filmoznawców i filozofów zorganizowane w ramach cyklu spotkań seminaryjnych pod hasłem „Powiększenie Krytyczne”, które od lutego do maja 2012 roku odbywały się w warszawskim Nowym Wspaniałym Świecie. Celem zarówno spotkań, jak i niniejszej książki było przezwyciężenie najbardziej obciążających pojęć i interpretacji, które na przestrzeni dekad stopniowo hibernowały twórczość Michelangela Antonioniego w stygnącym dyskursie historii kina. Konieczne zatem wydało się wypróbowanie nowych kontekstów i narzędzi filmowej analizy na przykład z zakresu współczesnych teorii społeczno-politycznych czy teorii obrazu i kultury wizualnej. Nie chodzi jednak przecież jedynie o to, by sięgać po „nowe”, ale również o to, by powtórnie przemyśleć „stare”. Ten projekt to przede wszystkim wezwanie do tego, by oglądać. By oglądać na przekór przekonaniu, że lata sześćdziesiąte już się zrealizowały, a wraz z nimi filmowe obrazy Antonioniego doznały spełnienia i śpią ukojone.

Autorzy tekstów: Alicja Bielak, Magdalena Dorobińska, Mateusz Falkowski, Małgorzata Jakubowska, Karolina Kosińska, Iwona Kurz, Paulina Kwiatkowska, Paweł Mościcki, Ewa Pestka, Piotr Sadzik, Marek Sobczyk, Jakub Wencel.

Zapisz

Zapisz

Zapisz